Tag: กาแฟป่า

Facts about Shade Grown Coffee

การปลูกกาแฟภายใต้ร่มเงา(ไม้ใหญ่)ในป่าธรรมชาติ

การกาแฟปลูกภายใต้ต้นไม้อื่น ที่ให้ร่มเงาในสภาพป่าตามธรรมชาติส่งผลดีต่อเมล็ดกาแฟที่เก็บเกี่ยวผลเชอรี่ได้ เพราะกาแฟมักชอบร่มเงา และการปลูกกาแฟใต้ร่มเงาจะไม่เป็นการทำลายที่ดินจากการได้รับแสงแดดมากเกินไป ทำให้ส่งผลดีต่อสิ่งแวดล้อมในบริเวณโดยรอบ การปลูกกาแฟแบบใต้ร่มเงาของต้นไม้นานาพันธุ์เป็นการรวมเอาหลักการของนิเวศวิทยาธรรมชาติเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ทางนิเวศวิทยาตามธรรมชาติ การวิจัยเมื่อเร็ว ๆ นี้ชี้ให้เห็นถึงความสัมพันธ์โดยตรงระหว่างความซับซ้อนของโครงสร้างของสวนกาแฟกับจำนวนชนิดที่พบ กล่าวโดยย่อ Shade Grown Coffee ช่วยเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพและไม่ทำลายความหลากหลายทางชีวภาพ

กาแฟปลูกกาแฟภายใต้ร่มเงา(ไม้ใหญ่)ในป่าธรรมชาติ
Shade-grown Surroundings
ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับ Shade Grown Coffee

1.ช่วยให้สายพันธ์พืชมีความหลากหลายมากขึ้น
2.ช่วยความหลากหลายของแมลงมีมากขึ้น 
3.ช่วยให้นกทั้งพันธุ์พื้นเมืองและนกอพยพได้มีความหลากหลาย ตัวอย่างเช่น พบนก 84 สายพันธุ์ (รวมถึงนกอพยพ 46 สายพันธุ์) ในบริเวณ Shade Grown Coffee เมื่อเปรียบเทียบกับนกเพียง 6-12 สายพันธุ์ที่พบในบริเวณปลูกกาแฟโดยที่ไม่มีร่มเงา
4.ผึ้งหลายสายพันธุ์เพิ่มขึ้นในร่มที่มีไม้ดอกหลากหลายนอกเหนือจากกาแฟ 
5.ช่วยปกป้องดิน ไม้พุ่มและพืชพันธุ์กลางชั้นในโพลีคัลเจอร์ที่มีร่มเงาช่วยลดการพังทลายของดินและทำให้ความลาดชันของภูเขามีเสถียรภาพ โดยทั่วไปแล้วความชื้นในดินในพื้นที่เพาะปลูกที่ไม่มีร่มเงาจะต่ำกว่าในพื้นที่ปลูกที่มีร่มเงาถึง 42% และมีการไหลบ่าของน้ำผิวดินในสวนที่มีร่มเงาน้อยกว่าในพื้นที่ปลูกที่ไม่มีร่มเงาอย่างมีนัยสำคัญ
6.ทำหน้าที่เป็นอ่างคาร์บอน เช่นเดียวกับป่าธรรมชาติ คาร์บอนที่กักเก็บในต้นไม้ร่มเงาของไร่กาแฟที่ปลูกในที่ร่มจะถูกเก็บไว้ในลำต้นของต้นไม้ กิ่งก้าน ใบ และรากของใบไม้ แทนที่จะอยู่ในบรรยากาศและทำให้โลกร้อนขึ้น
ดังนั้น ข้อสรุปในที่นี้คือความหนาแน่นและหลากหลายของนก สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม พืช ต้นไม้ และแมลงที่พบในแหล่งกาแฟที่ปลูกในใต้ร่มเงาจะมากกว่าในแหล่งปลูกกาแฟโดยไม่มีร่มเงา
ต้นกาแฟที่ปลูกในป่าตามธรรมชาติ
ต้นกาแฟที่ปลูกในป่าตามธรรมชาติ

นอกจากความหลากหลายของสัตว์และพืชแล้วจะไม่พบสารกำจัดศัตรูพืชที่จะทำลายความหลากหลายของสายพันธุ์ นกและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมมีบทบาทสำคัญในการควบคุมศัตรูพืชด้วยการกินแมลงที่กินพืชเป็นอาหารหลายชนิด จากหลักฐานพบว่า Shade Grown Coffee เป็นอะไรที่ส่งผลดีต่อสภาพแวดล้อมโดยรวม แต่ก็ยังมีสวน Shade Grown Coffee น้อยเกินไป ดังนั้นเราจำเป็นต้องพัฒนาเกี่ยวกับเรื่องนี้เพื่อนำไปสู่ความหลากหลายทางชีวภาพมากขึ้นในไร่กาแฟและชุมชนบริเวณโดยรอบ

ส่งผลดีต่อเมล็ดกาแฟที่เก็บเกี่ยวผลเชอรี่ได้ เพราะกาแฟมักชอบร่มเงา

ประโยชน์ของ Shade Grown Coffee

1.รสชาติคุณภาพ ของกาแฟดีขึ้น เมื่อเมล็ดกาแฟสุกช้าในที่ร่มทำให้น้ำตาลธรรมชาติเพิ่มขึ้นซึ่งส่งผลโดยตรงต่อรสชาติของกาแฟ

2.สุขภาพที่ดีขึ้น กาแฟจะไม่มีการใช้สารเคมี ทำให้ผู้บริโภคดื่มกาแฟแบบออร์แกนิก ปลอดสารเคมี

3.ช่วยรักษาป่าฝน ทำให้พืชพันธ์เติบโตได้ตามฤดูกาล

4.ต้นไม้ให้ร่มเงามีมูลค่าทางเศรษฐกิจเพิ่มขึ้น และเกษตรกรอาจนำไปใช้เพื่อผลิตไม้ซุง ผลไม้ ไม้ฟืน

5.ระบบรากของต้นไม้ให้ร่มเงาปกป้องดินจากการกัดเซาะและป้องกันดินถล่มบนทางลาดชัน

6.ต้นไม้ให้ร่มเงารักษาความชื้นในดิน ต้นไม้รีไซเคิลสารอาหาร ดินจึงอุดมไปด้วยไนโตรเจนและจุลินทรีย์

7.ป้องกันความผันผวนของอุณหภูมิและความชื้นที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

การปลูกกาแฟแบบดั้งเดิมเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม

การปลูกกาแฟแบบดั้งเดิมเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม
Shade-grown Coffee : การปลูกกาแฟใต้ร่มเงาไม้ใหญ่

ในอดีต การปลูกกาแฟจะทำในร่มเงาของต้นไม้ภายในป่า (แบบวนเกษตร) ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์และแมลงทั้งหลาย ทฤษฎีนี้มักจะเป็นไปตามทฤษฎีแบบดั้งเดิม ในปัจจุบันเกษตรกรจำนวนมากได้เปลี่ยนไปใช้วิธีการปลูกต้นกาแฟแบบทันสมัย โดยการใช้แสงอาทิตย์ในการปลูกต้นกาแฟ ซึ่งต้นกาแฟจะถูกปลูกเรียงกันเป็นแถวอยู่ใต้แสงอาทิตย์โดยมีป่าร่มเงาเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลย การปลูกแบบใหม่นี้ทำให้เมล็ดกาแฟสุกเร็วขึ้นและให้ผลผลิตมากขึ้น แต่การปลูกแบบดังกล่าวจำเป็นต้องตัดต้นไม้ ใช้ปุ๋ยและยาฆ่าแมลงจำนวนมาก อีกด้านหนึ่ง การปลูกต้นกาแฟแบบดั้งเดิมจะทำให้เมล็ดกาแฟสุกช้ากว่าการปลูกต้นกาแฟแบบใหม่และให้ผลผลิตน้อยกว่า แต่จะให้เมล็ดกาแฟที่มีคุณภาพสูงกว่า

นอกเหนือจากนั้น ทฤษฎีดั้งเดิมยังเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสามารถเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยในกับสิ่งมีชีวิตจำนวนมาก นักวิชาการทางด้านการปลูกกาแฟแบบใหม่กล่าวว่าปัญหาสิ่งแวดล้อม อย่างเช่น การตัดไม้ทำลายป่า มลภาวะที่เกิดจากยาฆ่าแมลง การทำลายที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า การเสื่อมคุณภาพของดินและน้ำ ดังนั้นนักวิชาการพบว่าเราต้องใช้กาแฟเป็นเครื่องมือในการอนุรักษ์ป่าได้ แทนที่จะปล่อยให้กาแฟกลายเป็นพืชกินป่าเช่นเดียวกับพืชเศรษฐกิจอื่นๆ กุญแจสำคัญอยู่ที่การย้อนกลับไปสู่วิถีการปลูกแบบดั้งเดิมและทำความเข้าใจ

เป็นที่ทราบกันดีว่าสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมในการปลูกกาแฟก็คือภูมิอากาศแบบเขตร้อนตามแนวเส้นศูนย์สูตร ราวเส้นละติจูด 25 องศาเหนือลงมาถึงเส้นละติจูด 30 องศาใต้ ทุกวันนี้มีประเทศที่ปลูกกาแฟเชิงพาณิชย์กว่า 50 ประเทศทั่วโลกกระจายอยู่ตามเส้น Coffee Belt หรือ The Bean Belt – ที่อยู่ระหว่าง latitudes 25 degrees North and 30 degrees South.

ประเทศที่ผลิตกาแฟมากที่สุดห้าอันดับแรกตามข้อมูลปีล่าสุดได้แก่ บราซิล เวียดนาม โคลัมเบีย อินโดนีเซีย และเอธิโอเปีย จะเห็นว่าล้วนแล้วแต่เป็นประเทศที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงติดอันดับโลกทั้งสิ้น

กาแฟป่าปลูกภายใต้ร่มเงาไม้ใหญ่

ในธรรมชาติกาแฟเป็นพันธุ์ไม้ที่พบในป่าดิบ ตั้งแต่นั้นมนุษย์จึงเริ่มนำกาแฟมาทำเป็นเครื่องดื่ม จนกลายมาเป็นเครื่องดื่มยอดนิยมที่สุดของโลก โดยธรรมชาติกาแฟจึงเป็นพืชที่ทนแสงแดดจัดไม่ได้และเติบโตอยู่ใต้ร่มไม้ในสภาพดินที่มีความชุ่มชื้น ป่าที่มีโครงสร้างพรรณไม้สลับซับซ้อนย่อมเอื้อต่อการอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิตโดยเฉพาะนกนานาชนิด ต้นกาแฟที่ขึ้นอยู่ในป่าจึงไม่มีปัญหาเรื่องแมลงเลย เพราะมีกลุ่มนกกินแมลงคอยควบคุมศัตรูพืชให้ วิธีการปลูกกาแฟแบบดั้งเดิมจึงเป็นการปลูกต้นกาแฟแซมในป่าและปล่อยให้ธรรมชาติดูแล ชาวบ้านแค่ตัดแต่งกิ่งและคอยเก็บเกี่ยวผลผลิตอย่างเดียว

แต่กาแฟก็เหมือนพืชเศรษฐกิจชนิดอื่นที่เมื่อมีความต้องการปริมาณมากๆ จึงมีการนำสายพันธุ์ดั้งเดิมมาปรับปรุง และปรับเปลี่ยนวิธีการปลูกเพื่อให้ได้ผลผลิตสูงสุด ในกรณีของกาแฟนั่นคือการปรับปรุงพันธุ์ให้เติบโตได้ดีในที่โล่ง ทนแสงแดดจัด เพื่อให้ต้นกาแฟออกผลมากๆ การปลูกกาแฟในช่วง ปีหลังๆจึงกลายเป็นการปลูกแบบพืชเชิงเดี่ยวเพื่อให้ง่ายต่อการเก็บเกี่ยว ซึ่งนำไปสู่การบุกรุกพื้นที่ป่าเขตร้อนเพื่อขยายพื้นที่เพาะปลูก กาแฟสายพันธุ์ใหม่แม้จะให้ผลผลิตสูงกว่าแต่มีโรคแมลงเยอะ แถมยังต้องใช้ปุ๋ยเคมีเป็นประจำ เนื่องจากการปลูกในที่โล่งนำไปสู่การกัดเซาะหน้าดินยามฝนตก หน้าดินที่อุดมสมบูรณ์จึงค่อยๆหายไป เกษตรกรจึงต้องใช้ปุ๋ยเคมีอย่างต่อเนื่อง เพราะดินเสื่อมสภาพไปเรื่อยๆ

ในขณะที่การปลูกกาแฟแบบดั้งเดิมใต้ร่มไม้ในป่าไม่จำเป็นต้องใช้ยาฆ่าแมลงหรือใส่ปุ๋ยแต่อย่างใด เพราะธรรมชาติช่วยควบคุมศัตรูตามธรรมชาติและเติมปุ๋ยให้อยู่ตลอดเวลา เรียกว่าเป็นการปลูกแบบอินทรีย์ที่สมบูรณ์และมีความยั่งยืนสูงมาก ศูนย์วิจัยนกอพยพของสถาบันสมิธโซเนียนในสหรัฐอเมริกาเป็นหนึ่งในหน่วยงานที่บุกเบิกและส่งเสริมแนวคิดการปลูกกาแฟใต้ร่มไม้ (shade-grown coffee) เนื่องจากพบว่าการเกษตรวิธีนี้สอดคล้องกับการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพได้เป็นอย่างดี  เพราะส่งเสริมให้มีการเก็บรักษาหย่อมป่าตามธรรมชาติเอาไว้

ด้วยการนำของสถาบันสมิธโซเนียน นักสิ่งแวดล้อม เกษตรกรผู้ปลูกกาแฟ และบริษัทยักษ์ใหญ่ด้านกาแฟ ทำให้มีการจัดประชุมกาแฟยั่งยืน (Sustainable Coffee Congress) ขึ้นครั้งแรกเมื่อปี 1996 เพื่อกระตุ้นให้มีการแก้ไขปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมอันเกิดจากการปลูกกาแฟ และหันกลับมาส่งเสริมวิธีการปลูกกาแฟใต้ร่มไม้เชิงอนุรักษ์

การประชุมดังกล่าวได้มีการนำเสนอผลการวิจัยที่พบว่าในแปลงปลูกกาแฟใต้ร่มไม้ในป่ามีความหลากหลายทางชีวภาพสูงมาก แปลงปลูกกาแฟใต้ร่มไม้บางแปลงในเม็กซิโกสามารถพบนกได้มากถึง 180 ชนิดเรียกว่ามีความหลากหลายแทบไม่น้อยกว่าในป่าธรรมชาติ ผลจากการประชุมครั้งนั้นได้มีการพัฒนามาตรฐานกาแฟใต้ร่มไม้ขึ้นเพื่อเป็นหลักเกณฑ์ให้เกษตรกรที่ต้องการเข้าร่วมโครงการปรับปรุงแนวทางการปลูกให้ได้มาตรฐาน และได้รับการรับรองเพื่อสามารถส่งขายในราคาที่ดีกว่า ทั้งยังเพื่อป้องกันการสวมรอยและปลอมฉลากว่าเป็น “กาแฟใต้ร่มไม้” มาตรฐานกาแฟใต้ร่มไม้ที่ได้รับการยอมรับ

ในปัจจุบันมีอยู่สามสี่แห่งหลักๆ ได้แก่ Bird Friendly© ของสถาบันสมิธโซเนียน ECO-OK© ของ Rainforest Alliance ORGANIC©  และ Fair Trade© จึงนับได้ว่ากาแฟใต้ร่มไม้เป็นผลิตภัณฑ์ที่มีการทำการตลาดสีเขียวว่าเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง

การปลูกกาแฟแบบดั้งเดิมเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม

ยุคแรกๆ โดยผู้บริโภคมีส่วนโดยตรงในการกำหนดอนาคตของผลิตภัณฑ์ประเภทนี้ หากผู้บริโภคมีความรับผิดชอบมากขึ้นและยินดีที่จะซื้อกาแฟที่มีการผลิตยั่งยืนกว่าในราคาที่สูงกว่า นั่นย่อมเป็นตัวกระตุ้นให้เกษตรกรหันมาปลูกกาแฟใต้ร่มไม้กันมากขึ้น ตลอดระยะเวลาเกือบยี่สิบปีที่ผ่านมาได้มีการทำวิจัยเปรียบเทียบผลดีผลเสียของการปลูกกาแฟใต้ร่มไม้ออกมามากมาย ซึ่งงานวิจัยส่วนใหญ่ได้ข้อสรุปตรงกันว่าหากดำเนินการตามมาตรฐานสิ่งแวดล้อมที่มีการกำหนดไว้อย่างเคร่งครัด การปลูกกาแฟใต้ร่มไม้ให้ผลดีกว่าการปลูกแบบอุตสาหกรรมกลางแจ้งในทุกๆ ด้าน

Forest Sustainable Coffee

Organic Rainforest coffee

Chiangrai

#กาแฟป่า : ปลูกในระบบวนเกษตรอินทรีย์ใต้ร่มเงาไม้ที่สมบูรณ์ จึงทำให้ได้กาแฟที่มี #รสชาติพิเศษ และ ได้ #มาตรฐานกาแฟเพื่อสิ่งแวดล้อมระดับโลก Rainforest Alliance USDA Organic CERES
ปัจจุบันพฤติกรรมการบริโภคในชีวิตประจำวันของประชาชนทั่วโลกได้ให้ความสำคัญทางด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อมมากยิ่งขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะเทรนด์การบริโภคกาแฟ นักดื่มกาแฟ รุ่นใหม่เรียกว่า Fourth Wave เป็นกลุ่มที่ดื่มกาแฟเพื่อความสุนทรีย์ รสชาติของกาแฟแบบ Specialty คำนึงถึงสุขภาพ ที่มาของวัตถุดิบ การผลิตแปรรูป ที่ไม่ส่งผลกระทบต่อโลก ระบบนิเวศน์สิ่งแวดล้อม เกษตรกรผู้ปลูกกาแฟมีความเป็นอยู่ที่ดีและยั่งยืน กาแฟ “Coffee Forest From sustainable”อันเกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างผืนป่าสายน้ำ ต้นกาแฟและคนดูแลป่าที่เชื่อมโยงถึงกันเป็นโครงข่ายธรรมชาติขนาดใหญ่ เพราะคนปกปักษ์รักษา ผืนป่าจึงอุดมสมบูรณ์และนำมาซึ่งต้นน้ำที่ไหลไปหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คน น้ำบริสุทธิ์จากแหล่งต้นน้ำบนยอดดอย พื้นที่สูงได้ซึมซับลงไปในพื้นดิน ดินมีความอุดมสมบูรณ์ ทั้งระบบนิเวศน์ สิ่งแวดล้อม ฟื้นฟูผืนป่า รักษาน้ำ ความสมดุลทางธรรมชาติ ให้แร่ธาตุ อันเป็นวัฏจักรแห่งความอุดมสมบูรณ์ ความชุ่มชื้นแก่ต้นกาแฟที่ปลูกอยู่ในป่าธรรมชาติบนภูเขาสูง ส่งผลกาแฟที่ปลูกในป่า มีรสชาติที่โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ ภายใต้แนวคิด  “From Earth to Cup”

"Coffee Forest" "กาแฟป่า" กลุ่มวิสาหกิจชุมชนวนเกษตรอินทรีย์เชียงราย ได้ร่วมมือพัฒนาปลูกกาแฟแบบระบบวนเกษตรอินทรีย์ในพื้นที่ป่าต้นน้ำแม่ลาวชุมชนพื้นที่: บ้านขุนลาว ปางมะกาด ห้วยคุณพระ ห้วยน้ำกืน ห้วยทราย ห้วยมะเกลี้ยง และบ้านแม่หาง ตำบลเจดีย์ใหม่ อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย 
กาแฟป่าต้นน้้าขุนลาว อุทยานแห่งชาติขุนแจ ชุมชนต้นแบบของคนอยู่กับป่า ช่วยรักษาป่า ดูแลต้นน้้า ชาวบ้านปลูกกาแฟใต้ร่วมเงาในป่าธรรมชาติไม่บุกรุกตัดไม้ทำลายป่า ตามแนว
พระราชดำริพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ลักษณะของพื้นที่สูงจากระดับน้้าทะเล 1,000-1,300 เมตร สภาพเป็นป่าดิบเขา
ผสมกับป่าสนเขา มีความหลากหลายทางธรรมชาติระบบนิเวศน์สิ่งแวดล้อมของพืชพันธุ์นานาชนิดกล้วยไม้ ผีเสื้อ แมลง และสัตว์ป่าหลากหลายนานาพันธุ์ โดยเฉพาะไก่ฟ้าหลังขาว (Silver Pheasant) สัตว์ป่าสงวนและคุ้มครอง สัญลักษณ์ของสัตว์ป่าประจ้าถิ่น
เอกลักษณ์ของกาแฟมีกลิ่นหอมผลไม้และดอกไม้ป่าที่มีกลิ่นเฉพาะตัวจากกาแฟที่ปลูกใต้ร่มเงาของต่างๆต้นไม้และดินที่อุดมสมบูรณ์ และที่สำคัญกาแฟจากแหล่งปลูกได้มาตราฐานระดับสากล คือ 
Rainforest Alliance 
USDA Organic 
CERES Certified
“Black Natural” Organic Agro Forestry Certified USDA, Rainforest Alliance and CERES
“Green Natural” Organic Agro Forestry Certified USDA, Rainforest Alliance and CERES

วิสาหกิจชุมชนวนเกษตร

วิสาหกิจชุมชนวนเกษตรอินทรีย์เชียงราย

วิสาหกิจชุมชนวนเกษตรอินทรีย์เชียงรายขึ้นเพื่อรับซื้อผลผลิตในราคาที่เป็นธรรมกับชาวบ้าน และวิสาหกิจฯ ก็จะเอาผลผลิตมาแปรรูปเอง รายได้ส่วนหนึ่งจะเก็บเอาไว้เป็นกองทุนซื้อกล้าไม้ให้ชาวบ้าน ขยายผลไปยังหมู่บ้านอื่นๆ

ผลผลิตที่ได้คือ “กาแฟอินทรีย์อนุรักษ์ป่าต้นน้ำ” กาแฟที่มาจากป่ากาแฟต้นน้ำที่ปลูกใต้ร่มไม้ ฟื้นฟูป่าได้และยังสร้างเศรษฐกิจให้กับชุมชน**

ชมภาพ : วิดิทัศน์ป่ากาแฟต้นน้ำวนเกษตรอินทรีย์